Đang tải...

Giữ hồn cho Làng cổ - Bài 1: Báu vật bên dòng Ô Lâu

Phước Tích – ngôi làng cổ nằm nép mình bên dòng Ô Lâu hiền hòa, thơ mộng. Đã có lúc ngôi làng cổ này được ví von như "nàng công chúa ngủ trong rừng", chờ "hoàng tử" đến đánh thức. Và rồi, "hoàng tử" cũng đã đến, nhưng xem ra "nàng công chúa" vẫn còn "ngái ngủ"...
Làng cổ Phước Tích - ngôi làng cổ thứ hai của Việt Nam được Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia. Nếu như làng Việt cổ ở Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội) mang dáng dấp đặc trưng của vùng quê đồng bằng Bắc Bộ, thì làng Phước Tích (Phong Hòa, Phong Điền, Thừa Thiên Huế) còn khá nguyên vẹn những yếu tố gốc của làng cổ vùng văn hóa Huế và miền Trung…
 
Làng thuần Việt
 
 
Hướng dẫn viên dẫn khách du lịch đi tham quan nhà cổ trong làng. Ảnh: Đại Dương
 
Theo những bậc cao niên trong làng, Phước Tích được xây dựng từ thế kỷ XV. Thuở xưa, làng Phước Tích còn có tên gọi là Cồn Dương Phước Tích, nằm bên dòng Ô Lâu chạy mãi từ huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị về các xã của huyện Phong Điền và qua xã Phong Hòa. Gia phả của một số dòng họ lớn ở Phước Tích cho thấy, làng cổ ra đời từ những năm 1470-1471 dưới thời vua Lê Thánh Tông. Thủy tổ của làng là võ tướng Hoàng Minh Hùng, vốn là người làng Cảm Quyết (Quỳnh Lưu, Nghệ An) đã chọn Cồn Dương làm nơi xây dựng làng. Toàn làng hiện còn lưu giữ 37 ngôi nhà rường cổ và hơn 12 nhà thờ họ cổ, có tuổi đời từ 100 đến 150 năm. Đây là những ngôi nhà cổ có kiến trúc độc đáo đặc trưng của nghệ thuật vùng văn hóa Huế và miền Trung. Nét đặc trưng chủ yếu và cũng là nét đặc sắc nhất của làng là quy hoạch không gian kiến trúc, được tổ hợp bằng các nhà vườn truyền thống, bố cục theo ba xóm gắn bó nhau. Hệ thống đường sá, cây xanh nối liền một cách tự nhiên, sinh động của một vùng sinh thái độc đáo, kết hợp hài hòa giữa trời, đất và con người.
 
Qua đánh giá của những nhà nghiên cứu, kiến trúc sư hàng đầu, khuôn viên nhà ở Phước Tích không ngăn cách bằng hàng rào kín, mà bằng các hàng rào hở được che chắn bởi hàng cây chè tàu uốn lượn theo trục đường làng, ngõ xóm và lối đi vào từng nhà. Các ngôi nhà cổ ở Phước Tích thường là nhà ba gian, hai chái và một gian hai chái, với kiến trúc nhà ở truyền thống, phản ánh sự giao thoa giữa kiến trúc dân gian và kiến trúc cung đình Huế. Nội thất của từng ngôi nhà rường được chủ nhân bày biện bàn ghế, tràng kỷ, bộ ngựa (phản) tủ hòm, bàn thờ, hoành phi, câu đối cùng với tranh ảnh và chân dung người quá cố... như một bảo tàng thu nhỏ của từng gia đình, dòng họ. Tất cả mang đậm nét tâm linh của cư dân làng cổ tiêu biểu của Việt Nam.
 
Trải qua thời gian, chiến tranh và ý thức con người, các di tích lịch sử - văn hóa ở Phước Tích vẫn tồn tại hầu như nguyên vẹn và hoàn chỉnh trong một tổng thể thống nhất. Ngoài nhà rường cổ, Phước Tích còn có nghề gốm tồn tại hơn 500 năm tuổi. Ông Lê Trọng Khương, chủ một ngôi nhà rường cổ ở Phước Tích cho biết: “Ngày trước, làng có nhiều lò nung gốm thủ công truyền thống. Sản phẩm làm ra chủ yếu là chum, niêu, bình vôi... phục vụ nhu cầu cuộc sống của người dân. Một số sản phẩm gốm Phước Tích được vua chúa triều Nguyễn bài trí trong hoàng cung”.
 
Nhờ biết phát huy giá trị của làng nghề, thương hiệu gốm Phước Tích đã và đang trở thành thứ sản phẩm nghệ thuật truyền thống độc đáo lẫn hiện đại để trang trí và xuất khẩu, góp phần phát triển du lịch tại địa phương.
 
Di sản dần mai một
 
Còn nhớ, tại Festival Huế 2006, để phục vụ tour du lịch “Hương xưa - Làng cổ”, xã Phong Hòa đã đầu tư cho làng Phước Tích phục hồi lại nghề gốm. Nhưng chỉ một vài mẻ gốm ra đời phục vụ lễ hội, rồi tắt lửa. Đầu ra không có, chất lượng thấp, mẫu mã không đẹp, nên không thể bán được. Nghề gốm vừa nhen nhóm đã nhanh chóng đi vào quên lãng.
 
Năm 2007, UBND huyện Phong Điền đầu tư hơn 300 triệu đồng khôi phục nghề sản xuất gốm Phước Tích bằng cách xây một lò nung bằng gas thay cho lò bằng than để sản xuất và cho người ra làng gốm Bát Tràng (Hà Nội) học công nghệ làm gốm. Việc khôi phục nghề gốm cũng gặp không ít khó khăn do gốm bằng lò ga Bát Tràng khác với công nghệ làm thủ công của Phước Tích. Thế rồi, trước những dấu ấn lịch sử của Phước Tích, cộng đồng Pháp ngữ vùng Walonie - Vương quốc Bỉ đã quyết định hỗ trợ dự án giúp người dân Phước Tích xây dựng lại lò nung truyền thống khôi phục nghề gốm.
 
Không chỉ nghề gốm, tình trạng xuống cấp của những ngôi nhà cổ cũng đã đẩy làng cổ vào thế khó khăn. Trong số 37 ngôi nhà rường cổ, có một số nhà đã xuống cấp trầm trọng, tường mục nát, sụp đổ, mái ngói bị vỡ, đổ. Nhà cổ bị xuống cấp từng ngày, nhưng hầu hết người dân ở đây không đủ tiền để trùng tu, sửa chữa vì nếu muốn giữ đúng kiểu dáng kiến trúc đòi hỏi nhiều kinh phí. Thực tế này đã gây cản trở không nhỏ đến sự bào tồn và phát huy giá trị vốn có của ngôi làng cổ Phước Tích.
 
(còn tiếp)
Bài, ảnh: Anh Phong
Theo baothuathienhue.vn
Scroll To Top