Đang tải...

Phước Tích – Còn đó nỗi buồn

Ngày xưa, thuở còn bé. Cứ mỗi lần về quê khi chạp hay kỵ giổ. Tôi lại được người bác họ cho theo xe đi chơi. Bác tôi, tài xế xe khách chạy tuyến Huế-Mỹ Chánh-Ưu Điềm. Những ai năm nay trên dưới 60 tuổi quê ở Mỹ Chánh, Ưu Điềm chắc hẳn không quên chiếc khách cũ kỷ sơn hai màu vàng xanh biển (cũng có thể không nhận ra màu gì vì quá cũ) vốn là là chiếc xe Dogle nhà binh có từ thời Đệ nhị Thế chiến được hoán cải thành xe khách.
Chiếc xe khách già nua ọp ẹp xuất phát từ bến xe Trịnh Minh Thế - Huế (Bến xe Nguyễn Hoàng) phải mất  gần ba tiếng đồng hồ cho quãng đường chưa đến 50 cây số. Thường thì đến Mỹ Chánh xe đậu rất lâu đễ bỏ hàng chở từ chợ Đông Ba ra. Những lúc chờ đợi ấy, bác tôi mượn chiếc xe gắn máy Sachs chở tôi về xóm Đình Phước Tích thăm người họ hàng xa với gia đình tôi. Đều đặn như thế cho đến khi tôi vào Đại học Huế thì bác tôi lớn tuổi đã về quê La Chử và chiếc xe cũng hết khả năng vận hành nằm chắc đang nằm chui ở một gara nào đó.
  
 
                                                                                       Panaux Triển lãm
 
Và tôi vẫn lại về Phước Tích với bạn bè nhưng ngày càng ít đi vì sau năm 1972 chiến tranh ngày càng ác liệt, quốc lộ 1 vốn không mấy an toàn bây giờ lại mất an toàn hơn thêm vào đó là tôi đang trong tuổi quân dịch nên bị xét giấy tờ nhiều hơn khi qua các trạm kiểm soát An Hoà, An Lỗ.. . thưa dần, thưa dần những chuyến đi về Phước Tích.
 
Trong chiến tranh, nếu xóm Cụt làng Lương Điền xã Hải Sơn bên kia sông hoang tàn đổ nát thì ngày qua ngày Phước Tích vẫn trầm lắng đến tỉnh mịch bên giòng Ô Lâu hiền hoà thơ mộng, yên bình một cách kỳ lạ trong chiến tranh và cả khi hoà bình trở lại.  Mãi cho đến khi được biết đến từ một chuyến điền dã của các nhà nghiên cứu. khoa học về kiến trúc làng Việt cỗ. Nhưng cũng mới là sự khởi đầu sau giấc ngủ dài trong quên lãng theo thời gian, và rồi cũng chỉ gói gọn trong mỹ từ hào nhoáng "tiềm năng".
 
 
Xưởng sản xuất
 
Tôi trở lại Phước Tích trong cơn mưa dài như trút nước của mùa mưa xứ Huế, khi xe vừa ra khỏi hầm đường bộ Hải Vân Những trận mưa xối xả bất tận, bầu trời  trở nên xám xịt ảm đạm.  
 
 Và trở lại lần này, tôi không một mình như những lần trước mà với một doanh nhân rất mê gốm sứ. Khi hay tin có một triển lãm về gốm Phước Tích, điều mong đợi của mọi người yêu mến Phước Tích nói riêng và tất những ai yêu nghệ thuật gốm sứ cổ truyền Việt Nam. Sau sự phục hồi một cách ngoạn mục của gốm Bát Tràng, Phù Lãng ở miền đồng bằng bắc bộ, và sự trở lại của gốm Champa Bàu Trúc Ninh thuận chúng tôi hy vọng tràn trề sự trở lại của một làng gốm vang bóng một thời của dãi đất Đàng Trong.
 
Huế đón chúng tôi trong cơn mưa phùn lất phất so với cơn mưa nặng hạt trên suốt chặng đường từ Lăng Cô ra.
 
 Theo tôi, nói là một cuộc triển lãm cho nó hoành tráng, chứ thật ra chỉ là một giới thiệu nhỏ bé khiêm tốn như khoãng diện tich khiêm tốn im lìm lặng lẻ mà Trung tâm Văn hoá Phương Nam dành cho trong khoảng không gian  rộng lớn của khối kiến trúc khá đẹp  trên đường Lê Lợi.
 
Một panaux vừa đủ gây sự chú ý của khách qua đường. Nếu không tình cờ đọc được dòng tin ngắn trên internet thì chắc tôi và những ai yêu mến Phước Tích đang sông xa quê có lẻ không biết đến cuộc triển lãm đánh dấu sự trở lại của một dòng sản phẩm gốm mang tên Phước Tích.
 
 
   Sản phẩm tiêu biểu
 
 Dù nơi triển lãm nằm trên con đường đẹp nhất và ở vị trí đắc địa nhất về mặt văn hoá nghệ thuật của Huế, nhưng triển lảm vẫn đìu hiu quạnh vắng, Tấp nập người ra vào toàn là nam thanh nữ tú, nhưng đó là khách của quán cà phê phía sau khu triển lãm. Tôi đứng đó nhìn mọi người thản nhiên đến vô tình đi ngang qua các quầy giới thiệu sản phẩm mà lòng chợt xót xa. Người Huế mà lại quay lưng với chính sản phẩm của quê hương mình thì còn ai quan tâm nữa? Bụt nhà không thiêng? hay do không quãng bá rộng rãi đến công chúng?
Sau cuộc trao đổi ngắn gọn vội vàng với hoạ sĩ Lê Bá Cang giảng viên Đại học Mỹ thuật Huế, người trực tiếp phụ trách triển lãm lần này, và với một cái hẹn quay trở lại, chúng tôi đến Phước Tích.
 
Trời bớt mưa, đường vắng chúng tôi đi thật nhanh vì còn phải quay lại Huế như đã hẹn với hoạ sỹ Lê Bá Cang. Lăng từng vòng xe với tiếng còi liên tục chúng tôi khó khăn lắm mới chen qua dòng người buôn bán trên tỉnh lộ đi ngang qua chợ Mỹ Chánh.
 
Vẫn tĩnh mịch, yên ắng muôn thuở, Phước Tích xanh tươi mượt mà trong màn mưa bụi. Dòng Ô Lâu hiền hoà chầm chậm trôi như tiếc nuối trước khi xa đôi bờ lau lách hàng tre dọc theo các ngôi làng bên ni và và bên kia sông làng Hội Kỳ, Hải Chánh hoà cùng dòng Thác Ma chảy vào phá Tam Giang. Nhìn mặt sông những làn khói toả, tôi nghỉ đến hai câu cuối trong bài thơ Đường của Thôi Hiệu:
 
Nhật mộ hương quan hà xứ thị
Yên ba giang thượng sử nhân sầu
 Tãn Đà xuất thần dịch hay hơn cả nguyên tác:
Quê hương khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai
 
 
Dấu xưa tích cũ
 
Nỗi buồn càng hiu hắt khi chúng tôi đến nơi được cho là công trình phục hồi làng nghề truyền thống Gốm Phước Tích. Quạnh quẻ không một bóng người, trong không gian ảm đạm xám xịt hơi nước. Trơ trọi đây đó trong cái xưởng sản xuất là là một số vật mẫu trong dạng đất thô chưa hoàn chỉnh. Cái lò nung đốt bằng khí gaz khá đồ sộ và hiện đại được dùng để nung sản phẩm nằm im lìm lạnh lẻo. Nằm cạnh con đường ven sông là cái lò nung cổ truyền nằm lẫn trong cỏ dại với lều tranh xiêu vẹo không biệt chịu đựng được bao lau nữa trong mùa mưa này.
 
Quay lui quay tới  cũng chẳng thấy ai, có cùng  chúng tôi là ba người nước ngoài đi cùng một guide từ Sài Gòn ra Hà Nội tiện thể ghé qua.
 
 
Ngàn năm gương cũ soi kim cổ
Cảnh đấy nguòi đây luống đoạn trường
 
Trời đã về chiều, vã lại cũng không có gì để lưu lại lâu hơn chúng tôi chụp vài tấm ảnh coi như cởi ngựa xem hoa rồi quay về lại Huế.
  
 
   Lò nung bằng củi được phục chế
 
Trong không gian ấm cúng của quán cà phê nhìn ra sông Hương chúng tôi gặp lại nhau. Hoạ sĩ Lê Bá Cang một người Huế chính hiệu từ mọi góc nhìn. Nhẹ nhàng chậm rãi tâm sự trao đổi với chúng tôi về công việc phục hồi gốm Phước Tích. Khi chúng tôi đặt vấn đề muốn liên kết để gốm Phước Tích trở thành hàng hoá  để đến với mọi người chứ không chỉ là gói gọn là sản phẩm giới thiệu như hiện nay.
 
Người đồng hành với tôi, nhà doanh nghiệp một ngành nghề không liên quan đến nghệ thuật, đặt vấn đề muốn mua toàn bộ sản phẩm đang được giới thiệu tại triển lãm. Nhưng hoạ sĩ Lê Bá Cang cho biết toàn bộ sản phẩm này phải giao lại cho đơn vị đã bỏ kinh phí thực hiện dự án này.
 
Thất vọng nhưng không từ bỏ ý định đưa gốm Phước Tích đến với mọi người, nhà doanh nghiệp đề nghị bằng mọi giá hãy cung ứng cho chúng tôi một vài lô sản phẩm gốm Phước Tích để quảng bá ra thị trường trong và ngoài nước.
 
 Với lý do đang là mùa mưa, sản phẩm thô không có nắng để phơi trước khi hoàn chỉnh để đưa vào lò nung được, hoạ sĩ  Lê Bá Cang hẹn chúng tôi một tháng sau.
 
 
Sản phẩm đặc trưng trong triển lãm
 
Sau nhiều lần hối thúc qua điện thoại, chúng tôi vui mừng khi được hoạ sĩ Lê Bá Cang cho biết đã hoàn thành một số sản phẩm tiêu biểu của dòng gốm Phước Tich với phong cách hiện đại lẫn truyền thống nhưng số lượng rất khiêm tốn.
 
 Tự nhủ có còn hơn không.
 
Chúng tôi vội vàng ra Huế. Gặp lại nhau trong một quán cà phê nằm trong khu vườn nhỏ yên lặng trên đường Nguyễn Trãi trong thành nội Huế.  Lần này, chúng tôi đặt vấn đề đầu tư để sản xuất lâu dài và đại trà về dòng gốm Phước Tích .
….
 
Khi tôi viết những dòng chử này, thì gần một trăm sản phẩm gốm sứ Phước Tích bao gồm gạch trang trí, bình trà, bình vôi, chân đèn, lân, hạc… đã nằm trong container chờ Tết Nhâm Thìn xong là vượt biển sang Mỹ. Hy vọng ? Không, chắc chắn một ngày gần đây nhũng người say mê gốm sứ tại  tiểu bang Texas, Hoa Kỳ sẽ được mục kích sở thị trong tay những sản phẩm từ vùng đất vang bóng một thời GỐM PHƯỚC TÍCH - Thừa Thiên -Huế.
 
Đầu năm Nhâm Thìn 2012,
Lê Quang Thọ
Scroll To Top