Đang tải...

Phước Tích (Thừa Thiên - Huế): Một làng cổ độc đáo của văn hóa Việt

Cách TP. Huế khoảng 40km về phía bắc, làng cổ Phước Tích nép mình bên bờ sông Ô Lâu rêu phong cổ kính như một bảo tàng sống động của văn hóa làng quê Việt, được lưu giữ nguyên vẹn qua hàng trăm năm nay.
Theo phả hệ của các dòng họ, làng Phước Tích được lập năm 1470, thời Hồng Đức với nghề truyền thống đặc trưng của làng là làm gốm. Từ mấy trăm năm trước, sản phẩm gốm tiến cung của Phước Tích đã nổi tiếng cả nước, đem lại cho người dân Phước Tích cuộc sống sung túc, khá giả. Nhờ vậy, các công trình kiến trúc văn hóa, dân sinh của làng từ đình làng, đền, miếu, nhà cửa được xây dựng kiên cố theo lối kiến trúc nhà vườn đặc trưng của vùng đất Thuận Hóa xưa.
 
Đến với Phước Tích hôm nay, du khách như lạc vào không gian xanh của những khu vườn và những cây cổ thụ nhuốm màu cổ tích như cây thị đầu làng đã gần 500 năm tuổi, chu vi gốc hai người ôm không xuể hay như cây hoàng lan trên 100 năm tuổi trước ngôi nhà của mẹ Tràng đến mùa vẫn nở hoa thơm ngát.
Rồi những cây mai, tùng, mít, bồ quân, trần bì, bàng, bẹ… cổ thụ đổ bóng xuống làng đã hàng trăm năm nay vẫn được người dân giữ gìn như tài sản vô giá của cộng đồng.
 
Nép mình dưới những bóng cây cổ thụ là một quần thể nhà rường cổ với mật độ dày đặc hơn cả cố đô Huế. Cả làng có 117 ngôi nhà thì có đến 37 ngôi nhà rường có tuổi trên 100 năm cùng 12 nhà thờ họ, các đền miếu còn nguyên vẹn.
 
Trong số 117 ngôi nhà cổ, có 12 ngôi nhà rường thuộc loại đặc biệt quý hiếm, tuổi thọ từ 150 - 200 năm, cột gỗ đen bóng thời gian, vì kèo, xuyên, hoành phi, bản khoa, cửa đố… chạm trổ tinh xảo không thua kém các công trình kiến trúc gỗ trong Hoàng cung triều Nguyễn. Ví dụ như ngôi nhà rường của ông Hồ Đình Lan xưa từng làm tri huyện, từ cổng vào là bình phong, bể cạn thiết kế theo lối trấn phong. Ngôi nhà này đã hơn 100 năm tuổi nên hàng cửa cột bằng gỗ mít lên màu bóng loáng. Giữa nhà vẫn còn bức hoành phi vua Duy Tân (1909-1916) ghi công vị quan thanh liêm.
 
Nhà ông Hồ Văn Tế liền đó cũng khoảng 150 tuổi, qua mấy đời vẫn được gia đình lưu giữ nguyên vẹn như nếp xưa. Hay như ngôi nhà của cụ Trương Công Bậc đã 200 tuổi, kiến trúc kiểu ba gian hai chái, mái lợp ngói liệt đã thâm nâu, tường gạch rêu phong, hàng cửa bản khoa sậm đen, sân rộng thênh thang được lót gạch Bát Tràng…
 
Hầu hết những ngôi nhà rường ở Phước Tích đều gắn với những khu vườn xanh um cổ thụ rộng chừng 1.000–1.500m2, nhà nhà cách nhau một hàng chè tàu cắt xén thắng tắp, tạo nên một không gian xanh gần gũi mà cổ kính lạ lùng.
 
Hòa mình vào không gian của làng cổ Phước Tích, thời gian như lắng đọng trên những vật dụng có từ hàng trăm năm trước, đó là những chiếc bình vôi mà miệng bình đã dày cao theo tầng nấc thời gian. Rồi mâm uống rượu, mâm ăn bằng gỗ, các loại hũ, lọ đựng mắm muối, lu đựng nước do các lò gốm của làng sản xuất cách đây đã vài trăm năm vẫn được người dân giữ gìn.
 
Không chỉ nổi danh với nghề gốm tiến cung từ hàng trăm năm trước, Phước Tích còn nổi tiếng là làng học. Con em của làng từ thế hệ này nối tiếp thế hệ khác đều học hành tử tế, nhiều người đỗ đạt cao. Chỉ tính trong triều đại nhà Nguyễn (1802 – 1945) ở Kinh đô Huế, làng đã có 19 người đỗ cử nhân, tiến sỹ làm quan trong triều. Phước Tích cũng là làng quê độc nhất ở miền Trung xây Đền thờ Khổng Tử từ mấy trăm năm trước nhằm tôn vinh sự hiếu học, khuyến khích con cháu trong làng chuyên cần theo nghiệp bút nghiên.
 
Ngày nay, nghề gốm của làng chỉ còn là di sản của quá khứ nhưng người Phước Tích ai cũng tường tận lịch sử của làng như bài học đầu tiên trong đời. Chính điều này đã làm ngỡ ngàng các nhà nghiên cứu và du khách khi tận mắt chứng kiến lối ứng xử hết sức văn hóa của người dân Phước Tích đối với di sản của ông cha. Chẳng hạn như dấu tích các lò gốm xưa vẫn được giữ gìn, dân làng còn dành riêng một cồn đất gọi là cồn Trèng để cất giữ những mảnh gốm cũ như một bảo tàng truyền thống của làng. Hằng năm, cứ đến ngày 5/11 (âm lịch), dân làng vẫn tổ chức giỗ tổ nghề gốm (ngày mất của ông Hoàng Minh Hùng- người khai canh và đưa nghề gốm đến Phước Tích) như một đại lễ của làng. Đây cũng là dịp để con cháu đi xa trở về với văn hóa nguồn cội…
 
Giáo sư-kiến trúc sư Hoành Đạo Kính, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam khi về thăm làng Phước Tích đã phải thốt lên: “…Tôi thật sự sửng sốt khi bắt gặp một ngôi làng Việt cổ ở vùng đất không phải là cổ xưa của người Việt. Thật kỳ diệu khi trên mảnh đất này có nhiều ngôi nhà rường cổ đã tồn tại qua bao nắng mưa và cuộc sống nghèo khó…”
 
Bây giờ thì làng cổ Phước Tích đã trở thành một điểm thăm quan du lịch hấp dẫn của đông đảo du khách trong và ngoài nước. Tại Festival Huế 2012, làng cổ Phước Tích được coi là “địa chỉ đỏ” trong tou du lịch làng quê ở Thừa Thiên-Huế. Để có được “thương hiệu” của mình, thời gian qua, rất nhiều dự án nghiên cứu bảo tồn làng cổ Phước Tích đã được thực hiện như: lập hồ sơ khảo cứu di sản vật thể và phi vật thể, khôi phục lại một vài lò gốm để sản xuất phục vụ du lịch…
 
Tháng 3/2009, làng cổ Phước Tích đã được công nhận là Di tích văn hóa cấp quốc gia. Dự án “Phát huy vai trò của cộng đồng trong phát triển bền vững thông qua du lịch di sản” do cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản JICA hỗ trợ với nhiều  hoạt động văn hóa, du lịch, tọa đàm… nhằm tìm giải pháp phát triển du lịch, cải thiện đời sống người dân, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững làng cổ.
 
Ngô Minh Thuyên
 Theo www.baodantoc.vn
Scroll To Top